Naar inhoud

Bronnen · ESRS

ESRS E5 Materiaalgebruik en circulaire economie – eisen uitgelegd

ESRS E5 Circulaire economie uitgelegd: materiaalinstromen, producten, afval en recyclebaarheid.

Bijgewerkt op

ESRS E5 in één oogopslag

01 Wat?
ESRS E5 is de thematische standaard over materiaalgebruik en circulaire economie. Hij omvat drie subthema’s: materiaalinstromen, materiaaluitstromen met betrekking tot producten en diensten, en materiaaluitstromen in verband met afval. Materieel kan hij bijvoorbeeld zijn voor materiaalintensieve sectoren zoals industrie, bouw, verpakking, textiel of elektronica en voor ondernemingen met grote hoeveelheden afval. Rapporteren is alleen nodig als het thema in de materialiteitsanalyse als materieel naar voren komt.
02 Welke informatie moet worden vermeld?
Naast beleid, maatregelen en doelen gaat het om maatstaven voor instromen en uitstromen: welke cruciale materialen de onderneming binnenkomen en hoeveel daarvan uit secundaire materialen bestaat, hoe duurzaam, repareerbaar en recyclebaar de cruciale producten zijn, en hoeveel afval ontstaat en waar het naartoe gaat.
03 Wat erbij hoort en wat niet
Bij E5 horen ook mariene hulpbronnen zoals grind, diepzeemineralen of zeevruchten, voorheen onderdeel van E3, en fossiele brandstoffen die niet voor energie worden gebruikt, bijvoorbeeld voor kunststoffen. De broeikasgasemissies en het energieverbruik die de circulaire economie kan verminderen, worden gerapporteerd onder E1, verontreinigende en zorgwekkende stoffen onder E2 en de impacts op ecosystemen onder E4.
04 Wat is bijzonder?
De selectie. Welke materialen en producten “cruciaal” zijn, bepaalt het management in een eigen beoordeling. Cruciale materialen zijn essentieel om producten te vervaardigen of diensten te leveren, cruciale producten zijn van cruciaal belang voor de waardecreatie of strategische doelstellingen. De beoordeling houdt rekening met interne factoren zoals volume, kosten, omzet of strategisch belang en met externe factoren zoals ecologische en sociale impacts, regelgevingsvereisten of verwachtingen van stakeholders. De maatstaven voor instromen en producten hebben alleen betrekking op deze selectie.

Wat u over ESRS E5 moet weten

Waar ESRS E5 over gaat

ESRS E5 houdt rekening met het EU-actieplan voor een circulaire economie, de Clean Industrial Deal en bestaand recht zoals de ecodesignverordening (ESPR), de kaderrichtlijn afvalstoffen, de richtlijn betreffende het recht op reparatie en de verordening kritieke grondstoffen. De informatie moet laten zien welke hulpbronnen de onderneming binnenkomen en hoe circulair ze zijn, hoe de onderneming met haar producten en diensten bijdraagt aan de circulaire economie en hoe ze met afval omgaat. De beginselen van de circulaire economie zijn: afval en verontreiniging al in het ontwerp voorkomen, producten en materialen op hun hoogste waarde in omloop houden en de natuur regenereren.

De 5 rapportage-eisen in het kort

De rapportage-eisen laten zien hoe de onderneming het materiaalgebruik stuurt (E5-1 tot en met E5-3) en wat de onderneming binnenkomt en weer verlaat (E5-4 en E5-5).

  • E5-1 Beleid: het beleid inzake materiaalgebruik en circulaire economie. Worden beginselen van de circulaire economie of eisen inzake ecologisch ontwerp geïntegreerd in cruciale producten en in diensten op het gebied van circulaire economie, dan moet worden uitgelegd hoe
  • E5-2 Maatregelen en middelen: de belangrijkste maatregelen die de onderneming uitvoert en plant, en de aanzienlijke financiële middelen die daarvoor zijn bestemd
  • E5-3 Doelen: welke doelen de onderneming heeft gesteld voor materiaalgebruik en circulaire economie
  • E5-4 Materiaalinstromen: welke cruciale materialen de onderneming gebruikt, of ze kritieke of strategische grondstoffen bevatten, hoeveel ze wegen en hoe hoog het aandeel secundaire materialen is
  • E5-5 Materiaaluitstromen: hoe duurzaam en repareerbaar de cruciale producten zijn, hoe recyclebaar zij en hun verpakkingen zijn, hoeveel afval in de eigen activiteiten ontstaat en hoeveel daarvan nuttig wordt toegepast en wordt verwijderd

Materiaalinstromen: wat binnenkomt

Tot de cruciale materialen behoren niet alleen grondstoffen, maar ook stoffen, componenten en eindproducten zonder welke de onderneming haar producten niet kan vervaardigen of haar diensten niet kan leveren.

  • Kort beschrijven: elk cruciaal materiaal wordt beschreven met zijn rol voor de activiteiten. Waar dat voor het begrip belangrijk is, wordt onderscheid gemaakt tussen technische en biologische materialen
  • Kritieke en strategische grondstoffen aanduiden: bevat een cruciaal materiaal zulke grondstoffen in de zin van de verordening kritieke grondstoffen, dan moet dat worden vermeld. Het voorbeeld uit de standaard: een batterij die lithium bevat
  • Hoeveelheid en circulair aandeel: totaalgewicht en uitsplitsing per materiaal, in gewicht of procent, plus de secundaire materialen, als gewicht of als aandeel in het totale gewicht van de cruciale materialen. Tot de secundaire materialen behoren gerecycled materiaal, maar ook hergebruikte, gerepareerde, opgeknapte of geherfabriceerde producten en componenten

Materiaaluitstromen: producten en afval

Hier gaat het om wat de onderneming verlaat: de cruciale producten met hun verpakking en het afval uit de eigen activiteiten. Wat er na de verkoop met de producten gebeurt, telt niet mee in de afvalmaatstaven. Daarover geven duurzaamheid, repareerbaarheid en recyclebaarheid informatie.

  • Verwachte duurzaamheid en repareerbaarheid van de cruciale producten: kwalitatief of kwantitatief. Repareerbaar betekent: reserveonderdelen gedurende de gehele mogelijke levensduur, eenvoudige demontage en toegankelijke reparatie-informatie
  • Recyclebaarheidspercentage: gewicht van de recyclebare materialen gedeeld door het totaalgewicht, maal 100, apart voor product en verpakking. Recyclebaar is wat in bestaande recyclingsystemen tot gerecycled materiaal kan worden verwerkt
  • Afval: afvalstromen met naam, bijvoorbeeld volgens de Europese afvalstoffenlijst, en de cruciale materialen die erin zitten; totaalgewicht; de aandelen die nuttig worden toegepast (voorbereiding voor hergebruik, recycling, andere nuttige toepassingen) en die worden verwijderd (verbranding, storten, andere vormen van verwijdering), telkens uitgesplitst naar gevaarlijk en niet-gevaarlijk; het aandeel met onbekende eindbestemming en radioactief afval
  • Gewicht in oorspronkelijke toestand: afval wordt gewogen zoals het vrijkomt, niet als droog gewicht. Verbranding met terugwinning van energie telt alleen als andere nuttige toepassing als zij voldoet aan de voorwaarden van de kaderrichtlijn afvalstoffen voor energieterugwinning

Overgangstermijnen

Anders dan E4 of de sociale standaarden S2 tot en met S4 kan E5 niet als geheel worden uitgesteld, en er zijn geen eigen overgangstermijnen. Alleen de algemene verlichtingen gelden, bijvoorbeeld voor verwachte financiële effecten. De herziene ESRS gelden vanaf boekjaar 2027. Voor boekjaar 2026 geldt een bijzondere regel: ondernemingen van de eerste golf die op de balansdatum ten minste een van de twee drempels niet overschrijden (450 miljoen EUR netto-omzet of gemiddeld 1.000 werknemers), mogen alle thematische standaarden weglaten als zij de nieuwe set al toepassen. Zij moeten wel vermelden of materiaalgebruik en circulaire economie materieel zijn. Is het thema materieel, dan beschrijven zij kort hoe businessmodel en strategie rekening houden met de impacts, en hun doelen en voortgang, beleid en maatregelen, en vermelden zij relevante maatstaven, zoals ESRS 2 vereist.

Typische databronnen in de onderneming

Veel data zijn er al, maar op verschillende plekken:

  • ERP en inkoop leveren goederenontvangsten, stuklijsten en materiaalgewichten, plus leveranciersverklaringen over het aandeel gerecycled materiaal
  • Productontwikkeling kent de materiaalsamenstelling en de demontage- en reparatie-informatie. Voor producten onder de ecodesignverordening komt daar in de toekomst het digitale productpaspoort bij, zodra een gedelegeerde handeling dat voor de productgroep vereist
  • Afvalbeheer: volgens de kaderrichtlijn afvalstoffen houden producenten van gevaarlijk afval een chronologisch register bij van de hoeveelheid, de aard en de oorsprong van hun afval en, indien relevant, van de bestemming en de voorgenomen verwerkingsmethode. De lidstaten kunnen dat ook voor niet-gevaarlijk afval eisen. Daarbij komen de bewijsstukken van afvalverwerkers met afvalcode en verwerkingsmethode. Wie een broeikasgasinventaris opstelt, heeft de afvalhoeveelheden voor scope 3 categorie 5 vaak al vastgelegd
  • Verpakkingsbeheer levert de in de handel gebrachte verpakkingshoeveelheden per materiaal, bijvoorbeeld uit de meldingen aan inzamel- en verwerkingssystemen

Samenhang met de VS-standaard

De VS-standaard vraagt in de basismodule of en hoe de onderneming beginselen van de circulaire economie toepast, de hoeveelheid afval uitgesplitst naar gevaarlijk en niet-gevaarlijk en het aandeel dat wordt gerecycled of wordt voorbereid voor hergebruik. Ondernemingen in sectoren met aanzienlijke materiaalstromen, bijvoorbeeld productie, bouw of verpakking, vermelden daarnaast de jaarlijkse massastroom van de relevante materialen.

Typische fouten en uitdagingen

Deze punten vallen in de praktijk vaak op:

  • Het overzicht verliezen en alles willen rapporteren: in plaats van elke materiaalsoort vast te leggen, gaat het bij instromen en producten om de cruciale materialen en producten. Voor afval geldt deze selectie niet: de afvalmaatstaven omvatten al het afval uit de eigen activiteiten. Wie de selectie niet vroeg maakt en onderbouwt, verliest zich in details en ziet over het hoofd wat voor de activiteiten echt telt
  • Afvaldata onderschatten: een totaal uit de facturen van afvalverwerkers is niet genoeg. Nodig zijn de uitsplitsing naar nuttige toepassing en verwijdering en de werkelijke verwerkingsroute. Locaties buiten de EU maken dit complex: wat als gevaarlijk geldt, kan daar anders zijn ingedeeld, en data over hoeveelheden en verwerkingsroutes zijn vaak onvolledig. Voor het verslag geldt toch de indeling volgens het EU-recht

Veelgestelde vragen over ESRS E5

De verordening kritieke grondstoffen kent twee lijsten. Kritiek zijn 34 grondstoffen die bijzonder belangrijk zijn voor de EU-economie en een hoog voorzieningsrisico hebben. Strategisch zijn 17 grondstoffen die vooral nodig zijn voor de energietransitie, digitalisering en defensie en ruimtevaart, waarvan de vraag sterk groeit en waarvan de productie moeilijk is op te schalen, bijvoorbeeld lithium en grafiet voor batterijen, kobalt of zeldzame aardmetalen voor permanente magneten. Alle strategische grondstoffen staan ook op de kritieke lijst. Op de lijsten staan ook wijdverbreide materialen zoals aluminium of koper. Ze tellen in elke verwerkingsfase mee, dus ook in componenten en ingekochte onderdelen. De lijsten worden uiterlijk in mei 2027 en daarna om de drie jaar herzien.

Nee. Tot de cruciale materialen behoren ook componenten en eindproducten die voor de activiteiten onmisbaar zijn; de standaard noemt bijvoorbeeld smartphones. Voor handel of dienstverleners kan E5 daarom materieel worden door de verkochte of gebruikte producten, verpakkingen en afval.

De ecodesignverordening schept het kader voor eisen aan producten, bijvoorbeeld aan duurzaamheid, repareerbaarheid en recyclebaarheid. Ze worden per productgroep vastgesteld in gedelegeerde handelingen. Daarnaast voert ze het digitale productpaspoort in. E5 vereist dat daarover wordt gerapporteerd, niet dat aan de eisen wordt voldaan. Wie producten onder de ecodesignverordening vervaardigt, kan de data echter voor E5 gebruiken.

De afvalmaatstaven hebben alleen betrekking op de eigen activiteiten. Liggen materiële impacts bij leveranciers of klanten, bijvoorbeeld bij de winning van grondstoffen of aan het einde van het productgebruik, dan dekken deze maatstaven ze niet af. Dan horen de waardeketen en het beleid, de maatregelen en de doelen daarvoor in de informatie thuis, voor zover dat voor het begrip nodig is. Is er op dit punt geen beleid, zijn er geen maatregelen of doelen, dan moet dat worden vermeld. Waar de maatstaven niet volstaan, moeten entiteitsspecifieke maatstaven worden toegevoegd.

Demo boeken

E5-data uit inkoop en afvaladministratie bundelen

In een gratis demo laten we zien hoe NetCero uw duurzaamheidsdata aan de ESRS koppelt en de rapportage structureert.

Demo boeken