Wat u over de CO2-boekhouding moet weten
02
De drie scopes
Het GHG Protocol verdeelt emissies in drie scopes. Samen geven zij het volledige beeld.
- Scope 1 — directe emissies uit bronnen die de onderneming bezit of beheerst: eigen stookinstallaties, voertuigen, procesemissies, diffuse emissies. Directe CO2 uit de verbranding van biomassa hoort niet bij scope 1 en wordt apart gerapporteerd; de CH4 en N2O daaruit blijven in scope 1
- Scope 2 — emissies uit de opwekking van ingekochte elektriciteit, warmte, koude en stoom die de onderneming zelf verbruikt. Die ontstaan fysiek bij de producent maar worden aan de verbruiker toegerekend. Energie die wordt ingekocht om door te verkopen, hoort in scope 3-categorie 3
- Scope 3 — de overige 15 gestandaardiseerde categorieën in de waardeketen, stroomopwaarts (ingekochte goederen, transport, zakenreizen) en stroomafwaarts (gebruik en einde levensduur van verkochte producten). Bij de meeste ondernemingen het grootste aandeel
03
CO2-equivalenten: welke waarden gelden
Broeikasgassen werken verschillend sterk. De Corporate Standard van het GHG Protocol omvat de zes Kyoto-gassen CO2, CH4, N2O, HFK's, PFK's en SF6; NF3 werd later toegevoegd. ESRS E1 noemt alle zeven. Ze worden omgerekend naar CO2-equivalenten via het aardopwarmingsvermogen. Beslissend is welke IPCC-waarden u gebruikt: het GHG Protocol beveelt AR6 aan, en ESRS E1 verwijst naar het meest recente IPCC-rapport. De gebruikte bron moet worden vermeld.
- Methaan (CH4): 27,0 bij niet-fossiele herkomst, 29,8 bij fossiele
- Zwavelhexafluoride (SF6): 24.300
- De fossiele methaanwaarde moet worden gebruikt voor diffuse emissies uit fossiele bronnen en voor industriële processen waarbij de koolstof in het methaan fossiel van oorsprong is. Voor al het overige — ook voor de verbranding van fossiele brandstoffen — moet de niet-fossiele waarde worden gebruikt
- Ter vergelijking de oudere AR5-waarden die nog breed circuleren: CH4 28 (niet-fossiel) of 30 (fossiel), SF6 23.500
- Horizon: 100 jaar (GWP100). NetCero rekent op deze basis — AR6, met AR5 als gedocumenteerde terugvaloptie wanneer een factor in AR6 ontbreekt
04
Emissiefactoren
Emissiefactoren verbinden activiteitsgegevens — liters diesel, kWh elektriciteit, tonnen ingekochte goederen — met de resulterende CO2e. Goede factoren zijn specifiek naar energiedrager, land en jaar. Gevestigde bronnen zijn nationale milieuagentschappen, DEFRA/DESNZ, de EPA, EXIOBASE en ecoinvent. Twee zaken bepalen de kwaliteit: activiteitsgebaseerde gegevens zijn beter dan bestedingsgebaseerde, en elke factor heeft een gedocumenteerde herkomst met jaar en versie nodig.
05
Scope 2: marktgebaseerd en locatiegebaseerd
Er zijn twee scope 2-methoden, en de plicht tot dubbele rapportage kent een voorwaarde die vaak onvermeld blijft.
- Locatiegebaseerd: de gemiddelde emissiefactor van het net waar het verbruik plaatsvindt
- Marktgebaseerd: de emissies van de contractueel ingekochte energie, onderbouwd met garanties van oorsprong, stroomafnameovereenkomsten (PPA's) of de leverancierspecifieke emissiefactor. Voor stroom zonder zulke bewijzen geldt de residuele mix, niet het netgemiddelde. De instrumenten moeten aan de scope 2-kwaliteitscriteria van het GHG Protocol voldoen — een certificaat alleen is niet genoeg
- Beide waarden moeten worden gerapporteerd wanneer de onderneming actief is in markten die zulke contractuele instrumenten aanbieden. In de EU-elektriciteitsmarkt is dat het geval. Waar die instrumenten niet bestaan, volstaat volgens het GHG Protocol de locatiegebaseerde methode. ESRS E1 vereist altijd beide waarden
- Stand van zaken: het GHG Protocol legde de Scope 2 Guidance in 2025 ter consultatie voor, onder andere over uurlijkse matching en leverbaarheidsregels. Dat is een concept, geen geldende regel — de richtlijn van 2015 blijft maatgevend
06
Hoe een balans tot stand komt
Het proces begint bij de grenzen en eindigt bij gedocumenteerde rapportage.
- Organisatorische grenzen vaststellen (consolidatiebenadering: operationele zeggenschap, financiële zeggenschap of belangenaandeel) en operationele grenzen bepalen
- Materiële scope 3-categorieën via een screening identificeren in plaats van alle 15 even diep uit te werken
- Activiteitsgegevens verzamelen en passende emissiefactoren toewijzen
- Berekenen, herkomst en methodiek documenteren, plausibiliteit toetsen
- Reductiedoelen en maatregelen afleiden — de balans is de basis, niet het resultaat
07
Waarvoor de balans nodig is
De redenen bestaan grotendeels los van de vraag of een onderneming rapportageplichtig is.
- ESRS E1 vereist gekwantificeerde scope 1- en 2-gegevens en scope 3 per significante categorie; vastgestelde reductiedoelen moeten worden openbaargemaakt
- Science-based targets vereisen een volledige scope 1- en 2-balans. Volgens versie 1 van de standaard zijn scope 3-doelen nodig als scope 3 40 % of meer van de totale emissies uitmaakt; volgens versie 2.0 (vanaf 1 feb 2027) zijn kortetermijndoelen voor scope 3 verplicht voor ondernemingen van categorie A en optioneel voor categorie B
- CBAM vereist de ingebedde emissies van ingevoerde goederen, berekend volgens een eigen methode op installatieniveau
- Productvoetafdrukken en ketenverzoeken bouwen op dezelfde gegevens
- Externe verificatie wordt door het GHG Protocol aanbevolen, niet vereist. Voor CSRD-rapportage is assurance met beperkte mate van zekerheid verplicht