Een voorbeeld: het VS-verslag moet eind van de maand klaar zijn. De ESG-manager laat een AI-assistent een concept schrijven van het onderdeel over energieverbruik, controleert de cijfers en stuurt het concept naar de directie. Het antwoord komt snel: „Mogen we dat eigenlijk wel? En moeten we het markeren?”

Het korte antwoord: de AI Act verbiedt AI in het duurzaamheidsverslag niet. En als een mens de tekst controleert en iemand de verantwoordelijkheid voor de publicatie draagt, geldt de markeringsplicht voor tekst niet. Het lange antwoord staat in dit artikel.

Het grootste gevaar is niet dat de AI niets weet, maar dat ze foute antwoorden plausibel laat klinken. Daarom loont menselijke controle dubbel: inhoudelijk en juridisch.

Stand: oktober 2026. Bronnen: de AI-verordening (EU) 2024/1689 en de wijzigingsverordening (EU) 2026/1744, de AI-omnibus. Dit artikel is geen juridisch advies.

De termijnen in één oogopslag

Sinds / vanaf Wat geldt
2 februari 2025 AI-geletterdheid (art. 4) en de oorspronkelijke verboden (art. 5)
2 augustus 2025 Verplichtingen voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden, waaronder documentatie van het energieverbruik
27 juli 2026 AI-omnibus in werking, art. 4 afgezwakt
2 augustus 2026 Transparantieverplichtingen (art. 50)
2 december 2026 Machineleesbare markering voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 in de handel waren; extra verboden in art. 5
2 december 2027 Verplichtingen voor AI met een hoog risico volgens bijlage III
2 augustus 2028 Verplichtingen voor AI met een hoog risico volgens bijlage I; eerste verslag van de Commissie over energie-efficiëntie

Mythe en werkelijkheid

„De AI Act verbiedt AI in het duurzaamheidsverslag.” Nee. Duurzaamheidsrapportering staat niet bij de verboden praktijken (art. 5) en niet bij de hoog-risicogebieden (bijlage III).

„Elke AI-tekst moet gemarkeerd worden.” Nee. De plicht geldt voor tekst die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang. En ze vervalt na menselijke controle met redactionele verantwoordelijkheid.

„We hebben voor iedereen een AI-certificaat nodig.” Nee. Art. 4 vraagt maatregelen die AI-geletterdheid ondersteunen. Een certificaat of een bepaald niveau vraagt het niet.

„De AI Act vertelt ons hoeveel energie onze AI verbruikt.” Nee. Modelaanbieders documenteren het energieverbruik voor de autoriteiten. Publiceren hoeven ze het niet.

Ben ik aanbieder of gebruiksverantwoordelijke?

De AI Act verdeelt de verplichtingen per rol:

  • Gebruiksverantwoordelijken gebruiken een AI-systeem onder hun eigen verantwoordelijkheid (art. 3, punt 4). Een ESG-team dat een AI-assistent of de AI-functies van ESG-software gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke.
  • Aanbieders ontwikkelen een AI-systeem of laten het ontwikkelen, en brengen het onder hun eigen naam in de handel of stellen het in gebruik (art. 3, punt 3). Dat geldt ook voor eigen gebruik (art. 3, punt 11). Een bedrijf dat intern een eigen AI-tool bouwt en inzet, kan dus aanbieder zijn, met meer verplichtingen.

Is AI in ESG-rapportering AI met een hoog risico?

Niet als zodanig. Bijlage III noemt de hoog-risicogebieden: biometrie, kritieke infrastructuur, onderwijs, werkgelegenheid, essentiële particuliere en openbare diensten (bijvoorbeeld de beoordeling van kredietwaardigheid), rechtshandhaving, migratie, asiel en grenstoezicht, en rechtsbedeling en democratische processen. Duurzaamheidsrapportering hoort daar niet bij.

Eén grensgeval verdient aandacht: werkgelegenheid. Bijlage III, punt 4, omvat AI-systemen die bedoeld zijn voor besluiten over promotie of ontslag, of om de prestaties en het gedrag van werknemers te monitoren en te evalueren. Analyseert een tool sociale indicatoren per persoon en telt dat mee in zulke besluiten, beoordeel die tool dan apart.

Hebben ESG-teams een AI-training nodig?

Ja, maar met mate. Art. 4 geldt sinds februari 2025 voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Oorspronkelijk moesten zij „zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid” bij hun personeel.

De AI-omnibus heeft dat versoepeld. Sinds juli 2026 moeten zij maatregelen nemen om „de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel […] te ondersteunen”. En verder: deze verplichting „houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen”. De Commissie en de lidstaten moeten bedrijven daarbij ondersteunen, vooral kmo's.

Een resultaatsverplichting werd dus een inspanningsverplichting. In de praktijk betekent dat: een training die past bij je tools en rollen, en een notitie van wie wat wanneer heeft geleerd.

Moet ik AI-tekst in het duurzaamheidsverslag markeren?

Niet als je team de teksten controleert en iemand de verantwoordelijkheid draagt. Art. 50 geldt sinds 2 augustus 2026 en verdeelt per rol:

  • Aanbieders moeten ervoor zorgen dat mensen weten dat ze met een AI interageren (lid 1), en AI-content in een machineleesbaar formaat markeren (lid 2). Voor systemen die vóór 2 augustus 2026 in de handel kwamen, hebben ze voor lid 2 tot 2 december 2026 de tijd.
  • Gebruiksverantwoordelijken moeten deepfakes bekendmaken (lid 4). Hetzelfde geldt voor AI-tekst die wordt gepubliceerd „om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang”.

Of een duurzaamheidsverslag onder deze tekstregel valt, zegt de verordening niet. Wat telt, is de uitzondering: de plicht geldt niet als de tekst een proces van menselijke toetsing of redactionele controle heeft ondergaan en iemand redactionele verantwoordelijkheid draagt. Een team dat AI-concepten controleert en verantwoordelijk is voor het verslag, voldoet aan beide voorwaarden.

Ter vergelijking: inbreuken op art. 50 kunnen tot 15 miljoen euro of 3 % van de wereldwijde jaaromzet kosten, als dat hoger is (art. 99, lid 4). Voor kmo's geldt het laagste bedrag.

Wat zegt de AI Act over het energieverbruik van AI?

Voor ESG-teams is AI niet alleen een tool. Het is ook een bron van emissies in hun eigen toeleveringsketen. Wat de AI Act regelt:

  • Aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden, zoals grote taalmodellen, documenteren sinds augustus 2025 het „bekend of geraamd energieverbruik van het model” (art. 53, lid 1, punt a, bijlage XI). De documentatie gaat op verzoek naar het AI-bureau en de nationale autoriteiten, niet naar het publiek.
  • Voor klanten is niets voorgeschreven. De informatie die modelaanbieders moeten geven aan bedrijven die het model inbouwen (bijlage XII), bevat geen energieverbruik.
  • Normen moeten het energie- en grondstoffenverbruik van hoog-risicosystemen verlagen en een energie-efficiënte ontwikkeling van grote modellen bevorderen (art. 40, lid 2).
  • Vrijwillige gedragscodes kunnen de impact van AI op de ecologische duurzaamheid beoordelen en beperken (art. 95, lid 2, punt b).
  • Uiterlijk 2 augustus 2028 en daarna elke vier jaar beoordeelt de Commissie of verdere maatregelen nodig zijn, ook bindende (art. 112, lid 6).

De AI-omnibus heeft daar niets aan veranderd. Voor je CO2-balans betekent dat: de AI Act levert je geen energiegegevens over ingekochte AI-diensten. Vraag ze rechtstreeks aan je aanbieders.

Checklist voor ESG-teams

  1. Tools in kaart brengen: welke AI-tools gebruikt je team, en waarvoor?
  2. Rol bepalen: ben je per tool gebruiksverantwoordelijke of aanbieder?
  3. Grensgevallen beoordelen: zijn er toepassingen die betrekking hebben op individuele werknemers (bijlage III, punt 4)?
  4. Geletterdheid opbouwen: train passend bij tools en rollen, en leg het vast.
  5. Controle regelen: wie controleert AI-concepten, wie is verantwoordelijk voor het verslag?
  6. Aanbieders bevragen: vraag energie- en emissiegegevens op als je die nodig hebt voor je CO2-balans.

AI in ESG-rapportering met NetCero

Wil je AI inzetten in je ESG-rapportering en toch de controle houden? In NetCero zijn AI-voorstellen als zodanig gemarkeerd en worden ze pas overgenomen als je team ze bevestigt. In een gratis demo laten we zien hoe NetCero je team ondersteunt bij de CSRD, de VS-standaard en de CO2-balans. Demo boeken

Meer over AI in ESG-rapportering zie je in de opname van ons webinar „AI & ESG: What Actually Works — and What Doesn't” (in het Engels).