ESG-woordenlijst: duurzaamheidsbegrippen van A tot Z

Beperkte zekerheid is het assuranceniveau dat de CSRD voorschrijft voor het duurzaamheidsverslag. De oorspronkelijk geplande overgang naar redelijke mate van zekerheid is door Omnibus I geschrapt. De accountant geeft aan dat hem niets is gebleken wat op wezenlijke onjuistheden wijst - een lager zekerheidsniveau dan de 'reasonable assurance' van de jaarrekening.

Het koolstofgrensmechanisme van de EU verplicht importeurs om voor ingevoerde koolstofintensieve goederen (bijv. staal, cement, aluminium) CBAM-certificaten te kopen en in te leveren. Tot en met 50 ton nettomassa per importeur en kalenderjaar is CBAM niet van toepassing (behalve voor elektriciteit en waterstof). De prijs daarvan is gebaseerd op de EU-ETS-prijs. Doel is het voorkomen van koolstoflekkage en het creëren van gelijke concurrentievoorwaarden voor producenten binnen en buiten de EU.

De corporate carbon footprint meet de broeikasgasemissies van een onderneming en drukt ze uit in CO2-equivalenten. Volgens het GHG Protocol omvat hij scope 1 en 2; scope 3 is daar optioneel. Het vormt de basis voor klimaatstrategieën, reductiedoelstellingen en CSRD-rapportage.

CO2e is de eenheid waarmee de klimaatimpact van verschillende broeikasgassen (bijv. methaan, lachgas) op een gemeenschappelijke schaal wordt gebracht, met CO2 als referentiegas. Een kilogram methaan staat volgens IPCC AR6 over 100 jaar gelijk aan circa 27 kg CO2e; voor fugitief en procesgebonden methaan van fossiele oorsprong, bijv. uit gasleidingen of kolenwinning, geldt 29,8. Methaan uit de verbranding van fossiele brandstoffen wordt met 27 gewaardeerd. De gebruikte IPCC-bron hoort in het rapport.

De EU-richtlijn inzake de toeleveringsketen is van toepassing vanaf 26 jul 2029 op ondernemingen met meer dan 5.000 medewerkers en meer dan 1.500 miljoen euro omzet. Zij verplicht die ondernemingen om zorgplichten op het gebied van mensenrechten en milieu na te komen in hun activiteitenketen: stroomopwaarts volledig, stroomafwaarts alleen bij distributie, vervoer en opslag die zakelijke partners voor de onderneming verrichten. Gebruik en verwijdering van producten vallen er niet onder. Ze vult de CSRD aan met bindende handelsverplichtingen - niet louter rapportageverplichtingen.

De EU-richtlijn voor verplichte duurzaamheidsrapportage vervangt de NFRD. Sinds Omnibus I is het toepassingsgebied echter veel kleiner: voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen, geldt zij alleen voor ondernemingen met gemiddeld meer dan 1.000 medewerkers en meer dan 450 miljoen euro netto-omzet. Rapporten moeten worden opgesteld volgens de ESRS, worden opgenomen in het bestuursverslag en extern worden gecontroleerd.

Het CSRD-concept waarbij bedrijven zowel hun impact op mens en milieu (impactmaterialiteit) als de duurzaamheidsrisico's en -kansen met financiële gevolgen (financiële materialiteit) moeten beoordelen. Een thema is wezenlijk als het vanuit een van beide perspectieven of vanuit beide wezenlijk is; het hoort dan in het duurzaamheidsverslag.

Het European Single Electronic Format (ESEF) is het digitale rapportageformaat van de EU, waarin gegevens met XBRL-tags worden voorzien. De plicht om duurzaamheidsinformatie te taggen op grond van artikel 29d van de Boekhoudrichtlijn 2013/34/EU gold nooit alleen voor beursgenoteerde ondernemingen, maar voor alle rapportageplichtige. Alleen de tagging is opgeschort: zolang de ESEF-verordening (EU) 2019/815 geen regels voor het taggen van duurzaamheidsinformatie bevat, hoeven ondernemingen niet te taggen; een toepassingsdatum bestaat niet. Het opstellen van het bestuursverslag in ESEF-formaat (XHTML) blijft verplicht.

ESG verwijst naar de drie dimensies waarop bedrijven worden beoordeeld op duurzaamheid: milieu (bijv. CO2-uitstoot, biodiversiteit), sociaal (bijv. arbeidsomstandigheden, mensenrechten) en bestuur (bijv. compliance, transparantie). ESG-criteria vormen de basis voor regelgeving, investeringsbeslissingen en rapportage.

De ESRS zijn de door EFRAG ontwikkelde en door de Europese Commissie vastgestelde standaarden waarvolgens CSRD-plichtige ondernemingen moeten rapporteren. Ze omvatten twee overkoepelende standaarden en tien thematische standaarden voor milieu, sociaal en bestuur.

Het politieke vlaggenschipprogramma van de Europese Commissie met als doel Europa in 2050 klimaatneutraal te maken. De Green Deal bundelt onder meer de CSRD en het CBAM; de EU-taxonomie komt voort uit het oudere actieplan voor duurzame financiering van 2018. Het doel voor 2050 werd bindend met de Europese klimaatwet, verordening (EU) 2021/1119.

Het EU-classificatiesysteem bepaalt welke economische activiteiten als milieuduurzaam worden beschouwd, op basis van zes milieudoelstellingen: een activiteit moet wezenlijk bijdragen aan één doelstelling, mag geen van de overige ernstig schaden (Do No Significant Harm), moet de minimumwaarborgen naleven en aan de technische screeningcriteria voldoen. Bedrijven die onder de CSRD-rapportageplicht vallen, moeten op grond van artikel 8 van verordening (EU) 2020/852 aangeven welk aandeel van hun omzet, investeringen en bedrijfsuitgaven taxonomieconform is.

Het Greenhouse Gas Protocol is de internationaal erkende standaard voor het meten en rapporteren van broeikasgasemissies. Het definieert de drie scopes en biedt de methodologische grondslag voor de CCF, PCF en ESRS-klimaatstandaarden.

Greenwashing verwijst naar de misleidende voorstelling van producten, diensten of bedrijven als milieuvriendelijker of duurzamer dan ze in werkelijkheid zijn. Het voorstel voor een Green Claims Directive zit vast: de intrekking werd in 2025 aangekondigd maar nooit geformaliseerd. Bindend is de EmpCo-richtlijn (EU) 2024/825, in Oostenrijk omgezet via het UWG (BGBl. I Nr. 58/2026) en van toepassing sinds 27 sep 2026.

IRO's zijn het centrale resultaat van de dubbele materialiteitsanalyse volgens de ESRS: bedrijven identificeren hun werkelijke en potentiële, positieve en negatieve impact op mens en milieu, alsmede hun duurzaamheidsrisico's en -kansen. Deze kunnen voortvloeien uit hun eigen impact, maar ook uit afhankelijkheden van hulpbronnen of uit externe ontwikkelingen zoals fysieke klimaatrisico's. De wezenlijke IRO's bepalen de reikwijdte van het rapport.

De Duitse wet op de zorgplicht in de toeleveringsketen verplicht bedrijven boven een bepaalde omvang om mensenrechtelijke en milieugerelateerde zorgplichten in de toeleveringsketen na te komen. De jaarlijkse rapportageplicht zou met terugwerkende kracht vervallen; de wijzigingswet was in het najaar van 2026 nog niet aangenomen en het BAFA neemt sinds november 2025 geen rapporten meer aan. De zorgplichten zelf blijven bestaan.

Net Zero verwijst naar het doel om de emissies in de gehele waardeketen in lijn met het 1,5-graden-pad sterk te verlagen (de ESRS noemen circa 90–95 %, met gerechtvaardigde sectorale afwijkingen) en alleen de resterende emissies te neutraliseren door CO2 permanent aan de atmosfeer te onttrekken. Het Akkoord van Parijs streeft naar een balans tussen emissies en opname in de tweede helft van de eeuw; het jaartal 2050 komt uit de 1,5-gradenpaden van het IPCC en de Europese klimaatwet. Voor bedrijven definiëren SBTi-standaarden het wetenschappelijk erkende pad; versie 2.0 geldt vanaf 1 feb 2027.

De product carbon footprint meet de broeikasgasemissies en -verwijderingen van een product in CO2-equivalenten. Voor eindproducten omvat hij de hele levenscyclus van grondstofwinning tot verwijdering; voor tussenproducten is een gemotiveerde deel-PCF tot aan de fabriekspoort (cradle-to-gate) gebruikelijk. Hij vormt de basis voor milieuprestatieverklaringen en wordt steeds vaker als leverancierseis gesteld.

De SBTi is een internationaal initiatief dat bedrijven helpt bij het stellen van wetenschappelijk onderbouwde klimaatdoelstellingen. De ESRS vragen of klimaatdoelen wetenschappelijk onderbouwd en verenigbaar met 1,5 °C zijn en volgens welk kader ze zijn vastgesteld. Ze noemen de SBTi niet bij naam.

Het GHG Protocol verdeelt emissies in drie categorieën: Scope 1 (directe emissies uit bronnen die de onderneming bezit of beheert, inclusief de verbranding van ingekochte brandstoffen), Scope 2 (indirecte emissies door de opwekking van ingekochte elektriciteit, stoom, warmte en koeling die de onderneming zelf verbruikt) en Scope 3 (alle overige upstream en downstream emissies in de waardeketen, bijv. leveranciers, zakenreizen, productgebruik). Scope 3 maakt voor de meeste bedrijven het grootste aandeel uit.

De door EFRAG ontwikkelde vrijwillige standaard stelt kleine en middelgrote ondernemingen in staat een gestructureerde, vergelijkbare duurzaamheidsrapportage op te stellen buiten de CSRD-plicht om. Hij wordt vaak ingezet op verzoek van banken, grote klanten of investeerders. Nu VS-standaard: zijn opvolger geldt sinds 24 sep 2026 op basis van Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560. De VS-standaard staat open voor elke onderneming zonder CSRD-plicht en is ontworpen voor ondernemingen met maximaal 1.000 medewerkers. De daarin opgenomen bovengrens voor gegevensverzoeken uit de waardeketen geldt voor boekjaren vanaf 2027.