CSDDD – de EU-richtlijn zorgplicht in de keten

Wat is de CSDDD?

De Corporate Sustainability Due Diligence Directive verplicht grote ondernemingen tot risicogebaseerde zorgvuldigheid ten aanzien van negatieve gevolgen voor mensenrechten en milieu — in de eigen bedrijfsvoering, bij dochterondernemingen en in de activiteitenketen: stroomopwaarts volledig, stroomafwaarts alleen voor distributie, vervoer en opslag die zakenpartners voor de onderneming verzorgen. Gebruik en afvalverwerking van de producten horen er niet bij. Zij vraagt handelen, niet alleen rapporteren.

Wie valt eronder?

Omnibus I heeft het toepassingsgebied sterk versmald. Richtlijn (EU) 2026/470 is sinds 18 mrt 2026 in werking.

• EU-ondernemingen met meer dan 5.000 medewerkers en meer dan 1,5 miljard euro wereldwijde netto-omzet
• Niet-EU-ondernemingen met meer dan 1,5 miljard euro in de EU behaalde netto-omzet
• Uiteindelijke moedermaatschappijen waarvan de groep deze drempels geconsolideerd overschrijdt, ook als geen enkele onderneming ze afzonderlijk haalt
• Franchise- en licentiegevers met meer dan 75 miljoen euro royalty's en meer dan 275 miljoen euro netto-omzet
• Ter vergelijking: de versie van 2024 begon bij 1.000 medewerkers en 450 miljoen euro — die cijfers circuleren nog breed
• Kleinere ondernemingen kunnen indirect worden geraakt wanneer grote klanten eisen contractueel doorgeven. Van zakelijke partners met minder dan 5.000 medewerkers mogen zij alleen informatie opvragen als die nodig is en niet op een andere manier redelijkerwijs te verkrijgen is

Welke zorgplichten gelden?

Het zorgvuldigheidsproces blijft in de kern intact en moet in het ondernemingsbeleid worden ingebed. Omnibus I verandert wel de vaststelling: die begint met een verkenning op basis van redelijkerwijs beschikbare informatie, en een diepgaande beoordeling is alleen nodig waar negatieve gevolgen het waarschijnlijkst en het ernstigst zijn. Als laatste middel moet de zakelijke relatie worden opgeschort; een plicht tot beëindiging bestaat niet meer. De doeltreffendheid wordt na belangrijke wijzigingen en ten minste om de vijf jaar beoordeeld. Dat vastgestelde gevolgen mogen worden geprioriteerd, gold al in de tekst van 2024. Nieuw is: wie correct prioriteert en daardoor een minder ernstig gevolg niet aanpakt, wordt alleen daarvoor niet gesanctioneerd.

• Zorgvuldigheid integreren in beleid en managementsystemen
• Daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen identificeren en beoordelen
• Negatieve gevolgen voorkomen, beperken en herstellen
• Een klachtenmechanisme inrichten en over de aanpak communiceren

De plicht tot een klimaattransitieplan is vervallen

Dit is de grootste inhoudelijke wijziging. Artikel 22 van de CSDDD verplichtte ondernemingen binnen het toepassingsgebied tot het vaststellen en uitvoeren van een Parijs-conform klimaattransitieplan. Omnibus I heeft dat artikel geschrapt. De CSDDD bevat geen transitieplanplicht meer. Wat blijft is de openbaarmaking via de CSRD (ESRS E1-1) als klimaatverandering materieel is. Wie een plan heeft, beschrijft het. Wie er geen heeft, moet dat melden en aangeven of en wanneer hij er een wil vaststellen.

Handhaving, sancties en aansprakelijkheid

Nationale toezichthouders controleren de naleving en kunnen boetes opleggen. Omnibus I heeft merkbaar ingegrepen in het aansprakelijkheidsregime.

• Boetes zijn begrensd op 3 % van de wereldwijde netto-omzet
• De EU-brede civielrechtelijke aansprakelijkheid is ingetrokken. Het recht op volledige schadevergoeding blijft waar nationaal recht al aansprakelijkheid kent
• De richtlijn bevat geen eigen EU-aansprakelijkheidsgrondslag meer. Voor aansprakelijkheidsprocedures naar nationaal recht stelt ze wel nog minimumregels, zoals een verjaringstermijn van ten minste 5 jaar

CSDDD, LkSG en CSRD – het onderscheid

Drie kaders die vaak worden verward.

• Over de Duitse LkSG: die geldt nog en betreft ondernemingen vanaf 1.000 medewerkers in Duitsland. De jaarlijkse rapportageplicht zou vervallen — de wijzigingswet is niet aangenomen, maar het BAFA beoordeelt sinds 1 okt 2025 geen rapporten meer. De zorgplichten zelf blijven bestaan.
• Over de CSRD: de CSRD regelt de rapportage, de CSDDD creëert plichten om te handelen.
• De eigen rapportageplicht van de CSDDD (artikel 16) begint pas met boekjaar 2030 en geldt niet voor ondernemingen die al onder de CSRD rapporteren.