Naar inhoud

Bronnen · ESRS

ESRS S3 Getroffen gemeenschappen – eisen uitgelegd

ESRS S3 Getroffen gemeenschappen uitgelegd: rapportage-eisen, rechten van inheemse volken en overgangsbepalingen.

Bijgewerkt op

ESRS S3 in het kort

01 Wat?
ESRS S3 is de thematische standaard over gemeenschappen die in de omgeving van de onderneming of haar waardeketen wonen of werken, van omwonenden van een fabriek tot gemeenschappen in verre grondstofregio’s, ook inheemse volken. De standaard omvat 3 subthema’s: economische, sociale en culturele rechten, burgerrechten en politieke rechten en de rechten van inheemse volken. Materieel kan hij bijvoorbeeld zijn voor grondstofwinning, bouw en infrastructuur, voor locaties met impacts op de buurt en voor toeleveringsketens uit regio’s met hoge mensenrechtenrisico’s. Erover rapporteren is alleen aan de orde voor zover de materialiteitsanalyse materiële impacts, risico’s of kansen oplevert.
02 Welke informatie moet worden verstrekt?
Naast beleid, maatregelen en doelen gaat het erom hoe de onderneming met getroffen gemeenschappen overlegt, welke kanalen er zijn voor hun zorgen, hoe herstel wordt geboden en welke incidenten op het gebied van mensenrechten zijn vastgesteld. Een eigen rapportage-eis over maatstaven bevat S3 niet.
03 Wie telt mee?
Getroffen gemeenschappen zijn mensen of groepen die in hetzelfde gebied wonen of werken en die door de activiteiten van de onderneming of haar waardeketen zijn getroffen of kunnen worden getroffen: bijvoorbeeld omwonenden van een fabriek die geluid, verkeer of emissies ervaren, gemeenten waarvan een project het water- of landgebruik beïnvloedt, gemeenschappen in grondstofregio’s van de toeleveringsketen en inheemse volken. Werknemers van de onderneming en haar waardeketen vallen onder S1 en S2, klanten en gebruikers onder S4.
04 Mag S3 worden uitgesteld?
Ja, net als E4, S2 en S4. Ondernemingen die voor het eerst moeten rapporteren voor boekjaar 2027 of later, mogen S3 in hun eerste 2 rapportagejaren weglaten. Helemaal vrij zijn ze echter niet: ze moeten vermelden of het thema materieel is. Is dat zo, dan moeten ze onder meer het onderwerp of de materiële subthema’s, het beleid, de maatregelen en de doelen kort toelichten en de relevante maatstaven vermelden.

Wat u over ESRS S3 moet weten

Waar ESRS S3 over gaat

ESRS S3 is gebaseerd op de internationale mensenrechtenstandaarden, bijvoorbeeld de UN Guiding Principles, de OESO-richtlijnen en de VN-Verklaring over de rechten van inheemse volken. Aan de hand van de informatie zouden gebruikers van het duurzaamheidsverslag moeten kunnen zien waar het eigen bedrijf of de waardeketen de rechten van gemeenschappen raakt, hoe de getroffenen aan het woord komen en hoe de onderneming negatieve impacts voorkomt, beperkt en herstelt.

De 4 rapportage-eisen in het kort

De rapportage-eisen laten zien welk beleid de onderneming heeft (S3-1), hoe zij met gemeenschappen overlegt (S3-2) en wat zij doet en wil bereiken (S3-3 en S3-4).

  • S3-1 Beleid: Het beleid ten aanzien van getroffen gemeenschappen en of het specifieke gemeenschappen dekt, bijvoorbeeld de omwonenden van een locatie of een gemeenschap van inheemse volken, of alle gemeenschappen. Bijzondere regelingen voor de omgang met impacts op inheemse volken moeten afzonderlijk worden vermeld
  • S3-2 Overleg, kanalen en herstel: Of en hoe de onderneming rechtstreeks overlegt met gemeenschappen, hun officiële vertegenwoordigers of geloofwaardige vertegenwoordigers, hoe hun standpunten in beslissingen worden meegenomen en, voor zover de onderneming daar actie voor onderneemt, hoe zij inzicht krijgt in de standpunten van bijzonder kwetsbare of gemarginaliseerde groepen zoals vrouwen, meisjes, migranten of mensen met een beperking. Daarnaast de kanalen voor zorgen, of er een klachtenmechanisme is, hoe de effectiviteit wordt beoordeeld, en de aanpak voor herstel wanneer de onderneming materiële negatieve impacts heeft veroorzaakt of daaraan heeft bijgedragen
  • S3-3 Maatregelen en middelen: Welke maatregelen en middelen de onderneming inzet en plant voor haar materiële impacts, risico’s en kansen, vooral tegen negatieve impacts, ook waar die in conflict komen met andere zakelijke belangen, bijvoorbeeld bij ruimtelijke planning, grondverwerving of de winning en financiering van grondstoffen, en hoe de effectiviteit wordt gevolgd. Daarnaast, voor de materiële subthema’s, de incidenten op het gebied van mensenrechten in de rapportageperiode
  • S3-4 Doelen: Welke kwalitatieve of kwantitatieve doelen de onderneming zich ten aanzien van getroffen gemeenschappen heeft gesteld

Inheemse volken en FPIC

Voor inheemse volken gelden bijzondere rechten. Centraal staat de vrijwillige, voorafgaande en geïnformeerde instemming (Free, Prior and Informed Consent, FPIC). Die omvat 3 onderling samenhangende rechten: het recht te worden geconsulteerd, het recht te participeren en het recht op het eigen land, de eigen gebieden en hulpbronnen.

  • Wat moet worden vermeld: wanneer inheemse volken getroffen zijn, hoe de onderneming bij het overleg rekening houdt met hun rechten en die eerbiedigt, ook het recht op FPIC. Dat betreft hun cultureel, intellectueel, religieus en spiritueel eigendom, activiteiten die van invloed zijn op hun land en hun gebieden, en wetgevings- of bestuurlijke maatregelen die van invloed zijn op hen. Vindt er overleg plaats, dan ook of en hoe zij over de vorm en het verloop ervan zijn geconsulteerd
  • Waar het relevant wordt: vaak in de waardeketen, bijvoorbeeld bij mijnbouw, land- en bosbouw of grote energie- en infrastructuurprojecten
  • Ook klimaatbescherming kan impacts hebben: Een transitieplan voor klimaat of biodiversiteit kan land en hulpbronnen van inheemse volken raken. Maatregelen tegen negatieve impacts van de transitie naar een koolstofarme en klimaatveerkrachtige economie moeten zo worden gepresenteerd dat het verband zichtbaar blijft, bijvoorbeeld wanneer mijnen sluiten of de winning van mineralen toeneemt
  • Andere gemeenschappen: Het recht op FPIC komt alleen inheemse volken toe. Voor alle andere gemeenschappen moet worden vermeld of en hoe de onderneming met hen overlegt en welke kanalen voor hun zorgen openstaan. Ook hier moet bij het bepalen van incidenten op het gebied van mensenrechten rekening worden gehouden met juridische geschillen rond landrechten

Incidenten op het gebied van mensenrechten juist rapporteren

Alleen onderbouwde en bevestigde incidenten worden gerapporteerd. Onderbouwd betekent: objectieve, feitelijke en verifieerbare informatie toont het geval aan. Bevestigd betekent: een rechter, de OESO of een bestuurlijke instantie is formeel tot de bevinding gekomen dat het heeft plaatsgevonden. Niet elke lopende procedure en niet elk ander geregistreerd geval is onderbouwd.

  • De ernst beslist: Of een incident materieel is, hangt vooral af van de ernst van de impact. Bij het bepalen van de incidenten moet altijd rekening worden gehouden met juridische geschillen rond landrechten en rond de instemming van inheemse volken
  • Samenvatten in plaats van opsommen: Incidenten kunnen worden gebundeld per soort of per getroffen gemeenschap; een afzonderlijke lijst is niet nodig

De vermelding geldt voor de materiële subthema’s en gebeurt met inachtneming van de privacyregelgeving.

Overgangsbepalingen

S3 mag net als E4, S2 en S4 volledig worden uitgesteld:

  • Eerste golf: alleen nog voor boekjaar 2026. Daartoe behoort ook wie voor het eerst rapporteert over boekjaar 2026. Ondernemingen die op de balansdatum ten minste een van de twee drempels niet overschrijden (450 miljoen EUR netto-omzet of gemiddeld 1.000 werknemers), mogen voor boekjaar 2026 sowieso alle thematische standaarden weglaten als zij de nieuwe set al toepassen
  • Andere ondernemingen: in de eerste 2 rapportagejaren, bij een rapportageplicht vanaf boekjaar 2027 dus voor de boekjaren 2027 en 2028

Helemaal vrij is het uitstel niet. Vermeld moet worden of het thema materieel is. Is dat zo, dan moeten het onderwerp of de materiële subthema’s, de manier waarop businessmodel en strategie rekening houden met de impacts, tijdgebonden doelen en voortgang, beleid en maatregelen met het resultaat kort worden beschreven en de relevante maatstaven worden vermeld.

Typische gegevensbronnen in de onderneming

Het startpunt zijn de locaties en de grondstoffen:

  • Locatiebeheer, vergunningen en milieueffectbeoordelingen tonen voorschriften, bezwaren van omwonenden en bekende conflicten over geluid, verkeer, emissies of grond
  • Klachtenkanaal en meldsysteem leveren zorgen van buitenaf, voor zover ze ook openstaan voor omwonenden en derden
  • Inkoop en risicoanalyses van de toeleveringsketen tonen herkomstlanden en -regio’s van kritieke grondstoffen en daarmee waar gemeenschappen of inheemse volken getroffen kunnen zijn
  • Juridische zaken en compliance beheren procedures over landrechten, burengeschillen en klachten en de contracten met beveiligingsdienstverleners
  • Vrij beschikbare hulpmiddelen zoals de LandMark-kaart van land van inheemse volken en gemeenschappen of de database van het Business & Human Rights Resource Centre tonen waar landrechten en conflicten bekend zijn

Verband met de VS-standaard

Eigen maatstaven over getroffen gemeenschappen bevat de VS-standaard niet. In de uitgebreide module moet worden vermeld of in de rapportageperiode bevestigde incidenten bekend zijn geworden waarbij getroffen gemeenschappen betrokken waren; tot 10 werknemers is dat vrijwillig.

Typische fouten en uitdagingen

Deze punten vallen in de praktijk vaak op:

  • Giften, sponsoring en steun aan verenigingen als S3-beleid presenteren. S3 vraagt naar impacts op de rechten van gemeenschappen. Maatschappelijke betrokkenheid vervangt geen beleid voor negatieve impacts. Positieve bijdragen wegen niet op tegen negatieve impacts
  • Gemeenschappen alleen op de eigen locatie zoeken. Materiële impacts kunnen vaak in de grondstofketen liggen, juist in regio’s waar inheemse volken wonen
  • Blind vertrouwen op leveranciersgegevens. Eigen verklaringen alleen laten vaak niet zien of in een grondstofregio landrechten worden geschonden. Ze kunnen worden aangevuld met audits ter plaatse, erkende certificeringen en eigen onderzoek in sector- en regiogegevens, mediaberichten en databases over conflicten

Veelgestelde vragen over ESRS S3

Ja. Getroffen gemeenschappen bestaan niet alleen in het buitenland. Ook de buurt van een locatie telt mee. Rapporteren is aan de orde als de impacts materieel zijn, bijvoorbeeld door geluid, verkeer, emissies of de toegang tot water en grond.

Nee. De ESRS eisen alleen dat erover wordt gerapporteerd. Zorgvuldigheidsplichten vloeien voort uit andere wetten, bijvoorbeeld uit de CSDDD, die vanaf juli 2029 geldt voor zeer grote ondernemingen. Wie een zorgvuldigheidsonderzoek uitvoert, kan de resultaten daarvan en het overleg met getroffenen wel rechtstreeks gebruiken voor de materialiteitsanalyse en voor S3.

S3 eist er geen. Vermeld moet worden welke kanalen voor gemeenschappen openstaan, of er een klachtenmechanisme is en hoe u de effectiviteit daarvan beoordeelt. Een bestaand meldsysteem kan hiervoor ook voor derden worden opengesteld.

Demo boeken

Locatie- en ketengegevens ordenen voor ESRS S3

In een gratis demo laten we zien hoe NetCero uw duurzaamheidsgegevens aan de ESRS koppelt en gegevenslacunes zichtbaar maakt.

Demo boeken