Bronnen · ESRS

ESRS E4 Biodiversiteit en ecosystemen – eisen eenvoudig uitgelegd

ESRS E4 over biodiversiteit uitgelegd: rapportage-eisen, overgangsperiode en locaties nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden.

Bijgewerkt op 7 nov 2026

ESRS E4 in een oogopslag

01 Wat?: ESRS E4 is de thematische standaard over biodiversiteit en ecosystemen. Hij omvat vier subthema’s: de drukfactoren van biodiversiteitsverlies, de toestand van soorten, de omvang en toestand van ecosystemen, en ecosysteemdiensten. Materieel kan hij onder meer zijn voor ondernemingen met locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden en voor sectoren die afhankelijk zijn van land- en bosbouw, visserij of grondstofwinning, vaak via de waardeketen.
02 Welke informatie moet worden verstrekt?: ESRS E4 omvat 5 rapportage-eisen. Naast beleid, maatregelen en doelen gaat het om een transitieplan voor biodiversiteit, als de onderneming er een heeft gepubliceerd, en om maatstaven: op welke eigen locaties materiële effecten, risico’s of kansen betrekking hebben, welke biodiversiteitsgevoelige gebieden worden getroffen en hoe de effecten kunnen worden gemeten.
03 Wat erbij hoort en wat niet: Klimaatverandering is een van de belangrijkste directe drukfactoren van biodiversiteitsverlies, met groeiend belang (IPBES, 2019). Dat maakt biodiversiteit niet onbelangrijk. Maatstaven daarover zijn in E4 echter niet zinvol; ze staan al in de broeikasgasbalans volgens E1. Evenzo worden emissies van verontreinigende stoffen volgens E2 gerapporteerd. De gevolgen van verontreiniging, watergebruik en grondstoffenverbruik voor soorten en ecosystemen horen daarentegen in E4, net als de gevolgen van eigen maatregelen voor klimaatmitigatie en -adaptatie.
04 Mag E4 worden uitgesteld?: Ja, als enige milieustandaard. Ondernemingen die pas voor boekjaren vanaf 2027 rapportageplichtig zijn, mogen E4 in de eerste 2 verslagjaren weglaten. Helemaal vrij zijn ze echter niet: ze moeten vermelden of biodiversiteit materieel is. Zo ja, dan moeten ze doelen, beleid en maatregelen toch kort beschrijven en de relevante maatstaven vermelden.

Wat u over ESRS E4 moet weten

Waar ESRS E4 over gaat

ESRS E4 is onder meer gebaseerd op het mondiaal biodiversiteitskader van Kunming-Montreal, dat het verlies van biodiversiteit wil stoppen en omkeren, en op de EU-biodiversiteitsstrategie, de natuurbeschermingsrichtlijnen van de EU en de verordening natuurherstel. De informatie zou gebruikers van het duurzaamheidsverslag moeten laten zien waar de onderneming invloed heeft op biodiversiteit en ecosystemen, vooral op locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden en in de waardeketen, en hoe zij deze effecten vermijdt, beperkt, schade herstelt of compenseert.

De 5 rapportage-eisen in overzicht

De rapportage-eisen laten zien of de onderneming haar strategie afstemt op de bescherming van biodiversiteit (E4-1), hoe zij het onderwerp stuurt (E4-2 tot E4-4) en waar zij invloed heeft op de natuur (E4-5).

E4-1 Transitieplan: heeft de onderneming een plan dat bedrijfsmodel en strategie afstemt op het mondiale doel om biodiversiteitsverlies te stoppen en om te keren, en heeft zij de kernpunten ervan gepubliceerd, dan beschrijft zij die. Anders vervalt de informatie. Het plan kan ook deel uitmaken van een breder transitieplan, bijvoorbeeld voor klimaatmitigatie
E4-2 Beleid: het beleid ten aanzien van biodiversiteit en ecosystemen, vooral over de traceerbaarheid van producten, onderdelen en grondstoffen met materiële effecten in de waardeketen en over eigen locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden. Waar relevant moet de onderneming vermelden of het beleid duurzame land- of landbouwpraktijken, duurzame praktijken voor oceanen en zeeën en ontbossing behandelt
E4-3 Maatregelen en middelen: welke maatregelen de onderneming uitvoert en plant en welke middelen zij daarvoor inzet. Worden biodiversiteitscompensaties gebruikt, dan moeten doel, financiële effecten, oppervlakte, type, kwaliteitscriteria en toegepaste standaarden worden beschreven
E4-4 Doelen: welke doelen de onderneming heeft gesteld en, als compensaties daaraan bijdragen, hoe
E4-5 Maatstaven: op welke eigen locaties materiële effecten, risico’s of kansen betrekking hebben, welke biodiversiteitsgevoelige gebieden daar worden getroffen (naam en type) en welke activiteiten daar materiële negatieve effecten hebben, plus maatstaven over de materiële effecten

Overgangsperiode: wat toch moet worden vermeld

E4 is de enige milieustandaard die helemaal mag worden uitgesteld:

Eerste golf: alleen nog voor boekjaar 2026. Daartoe behoort ook wie voor het eerst over boekjaar 2026 moet rapporteren. Ondernemingen die op de balansdatum ten minste een van de twee drempels niet overschrijden (450 miljoen EUR netto-omzet of gemiddeld 1.000 werknemers), mogen voor dit boekjaar sowieso alle thematische standaarden weglaten als zij de nieuwe set al toepassen
Andere ondernemingen (pas voor boekjaren vanaf 2027 rapportageplichtig): in de eerste 2 verslagjaren, bij een rapportageplicht vanaf boekjaar 2027 dus voor de boekjaren 2027 en 2028. Bepalend is de wettelijke plicht, niet het tijdstip van de nationale omzetting

Het uitstel is geen volledige vrijstelling. De onderneming moet vermelden of biodiversiteit materieel is. Zo ja, dan moet zij kort beschrijven: het materiële thema of subthema en de samenhang met bedrijfsmodel en strategie, termijngebonden doelen met de voortgang en of de biodiversiteitsdoelen op overtuigend wetenschappelijk bewijs zijn gebaseerd, en beleid en maatregelen met de resultaten. Zij moet de relevante maatstaven rapporteren.

Locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden

Biodiversiteitsgevoelige gebieden zijn enerzijds gebieden die met juridische of andere effectieve middelen worden beschermd, waaronder Natura 2000-gebieden, natuurlijke werelderfgoedsites van de Unesco, Ramsar-locaties en andere beschermde gebieden, bijvoorbeeld volgens nationaal recht. Anderzijds horen er wetenschappelijk erkende gebieden bij, ook zonder beschermde status: Key Biodiversity Areas, ecologisch of biologisch belangrijke mariene zones, gebieden op de Rode Lijst van Ecosystemen van de IUCN en habitats van soorten op de Rode Lijst van bedreigde soorten van de IUCN.

‘Nabij’ bepalen: of een locatie buiten zo’n gebied ‘nabij’ ligt, moet worden bepaald doordat de onderneming het invloedsgebied van de locatie vaststelt. Daarvoor kunnen bufferafstanden worden gebruikt die bij de activiteit passen, op basis van wettelijke eisen, wetenschappelijke aanbevelingen en sectorpraktijk
Prioriteiten stellen: de focus ligt op locaties waar de eigen activiteiten materiële negatieve effecten hebben op zo’n gebied
Groeperen in plaats van opsommen: niet elke locatie hoeft afzonderlijk te worden genoemd. Locaties met vergelijkbare effecten, risico’s of kansen kunnen worden gegroepeerd, bijvoorbeeld per hetzelfde gebied of per meerdere gebieden in een regio die door meerdere locaties worden getroffen. De groepering mag geen materiële informatie verhullen

Maatstaven: wat wordt gemeten

E4 legt geen vaste set maatstaven vast. De maatstaven hangen af van de materiële subthema’s:

Drukfactoren, bijvoorbeeld ruimtebeslag of verandering van landgebruik
Toestand van soorten, bijvoorbeeld het uitsterfrisico
Omvang en toestand van ecosystemen, bijvoorbeeld de toestand van een locatie of een landschap
Ecosysteemdiensten

Daarnaast moet de onderneming aangeven welke materiële effecten landdegradatie, woestijnvorming, bodemafdichting of bedreigde soorten en ecosystemen betreffen. De beste gegevensbasis zijn primaire gegevens over de toestand van de natuur, ter plaatse of via teledetectie verzameld, vooral op locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden; schattingen op basis van drukfactoren of secundaire gegevens zijn toegestaan. Bij de keuze van de maatstaven moet de onderneming rekening houden met de meetfrequentie, de uitgangstoestand of -waarde en het basisjaar, en met de vraag of de maatstaven het verband met de materiële effecten zichtbaar maken.

Typische gegevensbronnen in de onderneming

Het startpunt zijn de locaties, niet de maatstaven:

Locatielijst en vastgoedbeheer leveren coördinaten en oppervlakten, gesplitst naar verharde en onverharde grond
Vergunningen, milieuvoorschriften en milieueffectrapportages voor locaties, uitbreidingen en grondstofwinning tonen bekende effecten, getroffen soorten en habitats en opgelegde voorschriften
De inkoop levert herkomst en certificaten van grondstoffen uit land- en bosbouw, zoals hout, papier, palmolie, soja of cacao. Wie grondstoffen die onder de EU-ontbossingsverordening (EUDR) vallen in de EU in de handel brengt of uitvoert, verzamelt voor de zorgvuldigheidsverklaring bovendien de geolocatie van de percelen en het bewijs dat daar geen ontbossing heeft plaatsgevonden
Tools zoals de Integrated Biodiversity Assessment Tool (IBAT), de WWF Biodiversity Risk Filter of ENCORE laten zien of locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden liggen en van welke ecosysteemdiensten het bedrijf afhangt

Samenhang met de VS-standaard

De VS-standaard vraagt in de basismodule alleen om locaties in of nabij biodiversiteitsgevoelige gebieden te noemen, met de naam van het gebied. Verdere maatstaven over biodiversiteit bevat hij niet.

Typische fouten

Deze punten komen in de praktijk vaak voor:

De overgangsperiode als pauze zien. Die zou tijd moeten geven voor de voorbereiding, niet aangeven dat het onderwerp pas later relevant wordt. Is biodiversiteit materieel, dan moet de onderneming al tijdens de overgangsperiode doelen, beleid en maatregelen kort beschrijven en de relevante maatstaven vermelden. Wie in die tijd geen gegevens verzamelt, staat na afloop zonder basis
Afhankelijkheden in de waardeketen onderschatten. Het verlies aan biodiversiteit schrijdt wereldwijd voort op een schaal die grondstoffen, opbrengsten en toeleveringsketens raakt: meer dan de helft van de mondiale economische output is matig of sterk afhankelijk van de natuur en haar diensten (WEF, Nature Risk Rising, 2020). Bij de beoordeling van risico’s en kansen moet met afhankelijkheden rekening worden gehouden. Wie de afhankelijkheid van ecosysteemdiensten zoals bestuiving, waterbeschikbaarheid of bodemvruchtbaarheid niet beoordeelt, kan materiële financiële risico’s over het hoofd zien

Veelgestelde vragen over ESRS E4

Is een transitieplan voor biodiversiteit verplicht?

Nee. Er wordt alleen gerapporteerd over een plan dat bestaat en waarvan de kernpunten uiterlijk met het duurzaamheidsverslag openbaar toegankelijk zijn, bijvoorbeeld op de website of in een verslag.

Is E4 alleen relevant voor ondernemingen met directe effecten?

Nee. In de praktijk rapporteren tot nu toe vaak ondernemingen met directe effecten over E4, bijvoorbeeld door eigen terreinen of grondstofwinning. Biodiversiteit is echter een volwassenheidsthema. Hoe nauwkeuriger ondernemingen naar hun bedrijfsmodel en waardeketen kijken, hoe vaker ze stuiten op afhankelijkheden van ecosysteemdiensten, zoals bestuiving, schoon water of vruchtbare bodems, en op effecten bij leveranciers.

Waar horen de gevolgen van klimaatmaatregelen voor de natuur thuis?

In E4. Klimaatmitigatie en -adaptatie zelf worden volgens E1 gerapporteerd, hun effecten op soorten en ecosystemen echter volgens E4, bijvoorbeeld wanneer een zonnepark of een windturbine in een biodiversiteitsgevoelig gebied wordt gebouwd.

Hoe verhouden ESRS E4 en de TNFD zich?

ESRS E4 maakt deel uit van de wettelijke rapportageplicht, de aanbevelingen van de TNFD zijn vrijwillig. Inhoudelijk overlappen ze sterk: ESRS 1 noemt de eerste stappen van de LEAP-benadering van de TNFD (Locate, Evaluate, Assess) als referentie voor de materialiteitsanalyse over natuur. Hebt u locaties, afhankelijkheden en effecten al volgens de LEAP-benadering van de TNFD beoordeeld, dan hebt u een goede basis voor de materialiteitsanalyse en voor E4.

Zo zet u dit om met NetCero

Meer bronnen

Bronnen

Deze pagina legt de rechtssituatie vereenvoudigd uit en vervangt geen juridisch of fiscaal advies. Bepalend zijn de gelinkte wetteksten in hun geldende versie.

Demo boeken

Locaties en beschermde gebieden gestructureerd vastleggen

In een gratis demo laten we zien hoe NetCero uw duurzaamheidsgegevens aan de ESRS koppelt en uw rapportage structureert.

Demo boeken