Wat u over ESRS S1 moet weten
01
Waar ESRS S1 over gaat
ESRS S1 is gebaseerd op de internationale mensenrechtenstandaarden, zoals de UN Guiding Principles, de OESO-richtlijnen en de fundamentele IAO-verdragen, en op de Europese pijler van sociale rechten. Daaraan zouden gebruikers van het duurzaamheidsverslag moeten kunnen zien hoe de onderneming met haar personeel omgaat, waar de risico’s liggen en hoe zij met werknemers overlegt. De band met E1 is nauw: de overgang naar een koolstofarme economie verandert banen, bijvoorbeeld wanneer nieuwe technologieën omscholing van werknemers vereisen of wanneer een fabriek sluit.
02
De 16 rapportage-eisen in het kort
De rapportage-eisen laten zien hoe de onderneming het thema stuurt (S1-1 tot en met S1-4) en hoe het met het personeel gesteld is (S1-5 tot en met S1-16).
- S1-1 Beleid: Het beleid ten aanzien van het eigen personeel, voor welke groepen het geldt en of het mensenhandel, gedwongen arbeid en kinderarbeid behandelt
- S1-2 Overleg, kanalen en herstel: Hoe de onderneming overlegt met het personeel en zijn vertegenwoordigers, ook met bijzonder kwetsbare of gemarginaliseerde groepen, of zij een klachtenmechanisme heeft, hoe zij de effectiviteit van de kanalen beoordeelt en hoe herstel wordt geboden
- S1-3 Maatregelen en middelen: Welke maatregelen de onderneming uitvoert en plant, hoe zij de effectiviteit ervan volgt en hoe zij handelt als ze met andere zakelijke belangen in conflict komen
- S1-4 Doelen: Welke doelen de onderneming heeft vastgesteld voor het eigen personeel
- S1-5 en S1-6 Kenmerken van de werknemers en van de medewerkers niet in loondienst: Aantal werkzame personen, contracten, landen en verloop, plus het totale aantal medewerkers niet in loondienst
- S1-7 Cao-dekkingsgraad en sociale dialoog: Aandeel werknemers onder een cao en met werknemersvertegenwoordiging
- S1-8 Genderdiversiteit in het hoger management: Aantal en aandeel vrouwen en mannen in de 2 niveaus onder de bestuurs- en toezichthoudende organen, of volgens een eigen, openbaar gemaakte definitie
- S1-9 Leefbare lonen: Of alle werknemers een leefbaar loon ontvangen, aan welke benchmark dat wordt getoetst en voor welke landen die wordt gebruikt
- S1-10 Sociale bescherming: In welke landen werknemers niet zijn gedekt tegen ziekte, werkloosheid, arbeidsongeval en niet-aangeboren beperking, of bij moederschapsverlof
- S1-11 Mensen met een beperking: Hun aandeel onder de werknemers, voor zover de gegevens rechtmatig mogen worden verzameld
- S1-12 Opleiding: Aandeel werknemers met een jaarlijkse evaluatie van prestaties en loopbaanontwikkeling en gemiddeld aantal uren opleiding per werknemer
- S1-13 Veiligheid en gezondheid: Dekking door een beheersysteem voor veiligheid en gezondheid op het werk, sterfgevallen, arbeidsongevallen, beroepsziekten en verzuimdagen
- S1-14 Werk-privébalans: Aandeel werknemers met recht op gezinsverlof, dus zwangerschapsverlof, vaderschapsverlof, ouderschapsverlof en zorgverlof
- S1-15 Beloning: Loonkloof tussen vrouwen en mannen en de verhouding tussen de hoogste beloning en de mediaan
- S1-16 Discriminatie en incidenten op het gebied van mensenrechten: Onderbouwde en bevestigde gevallen in het rapportagejaar en de daarvoor in de jaarrekening opgenomen boeten, geldstraffen en schadevergoedingen, alleen voor materiële subthema’s
03
Werknemers, contracten en sociale dialoog
Deze cijfers vormen de basis voor andere maatstaven.
- Werknemers: Totaal naar aantal werkzame personen en gender, en per land met minstens 50 werknemers, voor de 10 grootste landen. Daarbij vaste en tijdelijke werknemers naar gender en oproepkrachten, naar aantal werkzame personen of voltijdequivalenten, en het verloop van vaste werknemers. Of een contract tijdelijk of vast is, volgt het recht van het betrokken land
- Aantal werkzame personen of voltijdequivalenten: Het totaal en de uitsplitsing naar land moeten altijd naar aantal werkzame personen worden vermeld, evenals de dekking door het beheersysteem voor veiligheid en gezondheid op het werk. De telwijze bepaalt het beeld: drie deeltijdwerkers kunnen samen één voltijdequivalent zijn, maar blijven drie mensen met eigen arbeidsvoorwaarden
- Aansluiting op de jaarrekening: Wijkt het aantal werknemers af van het aantal in de jaarrekening, dan moet dat worden toegelicht. Ook moet worden vermeld of op de balansdatum of als gemiddelde wordt geteld
- Cao’s en werknemersvertegenwoordiging: Aandeel werknemers onder een cao, in de EER per land met een aanzienlijk aantal werknemers, daarbuiten per regio. In de EER daarnaast het aandeel werknemers in vestigingen met werknemersvertegenwoordiging, zoals een ondernemingsraad, en of er afspraken zijn over een Europese ondernemingsraad
04
Lonen en beloning
- Leefbaar loon: Per land wordt het laagste loon (basisloon plus vaste aanvullende betalingen die gegarandeerd zijn voor alle werknemers), zonder stagiairs en leerlingen, vergeleken met een benchmark. In de EU mag die niet lager liggen dan het wettelijke of in cao’s vastgelegde minimumloon; waar geen wettelijk minimumloon bestaat, vormen de minimumlonen uit cao’s de ondergrens. Buiten de EER mag de benchmark niet lager liggen dan een bij wet of collectieve onderhandelingen vastgesteld minimumloon dat voorziet in een behoorlijke levensstandaard en rekening houdt met de IAO-beginselen inzake de raming van een leefbaar loon, of dan een raming van het leefbaar loon. Ontvangen alle werknemers een leefbaar loon, dan volstaat die verklaring met de benchmark; anders moeten de landen en het aandeel betrokken werknemers worden vermeld
- Loonkloof tussen vrouwen en mannen: niet-gecorrigeerd, als verschil in gemiddeld bruto-uurloon van mannen en vrouwen als percentage van het loon van mannen. Op te nemen zijn alle werknemers, het basissalaris en alle overige voor alle werknemers beschikbare vormen van beloning, ook variabele componenten en beloning in natura. Een gecorrigeerde loonkloof, bijvoorbeeld naar werknemerscategorie of land, kan daarnaast als contextinformatie worden vermeld. Die verklaart een deel van het verschil, maar vervangt de niet-gecorrigeerde waarde niet
- Beloningsverhouding: Totale beloning van de best betaalde persoon ten opzichte van de mediaan van alle andere werknemers, inclusief bonussen, beloning in natura en langetermijnprikkels zoals aandelenopties
05
Veiligheid en gezondheid in cijfers
- Wie telt mee: Arbeidsongevallen worden gerapporteerd voor het hele eigen personeel, beroepsziekten en verzuimdagen voor de werknemers. Bij sterfgevallen door arbeidsongevallen tellen daarnaast allen mee die op de eigen locaties werken, bijvoorbeeld personeel van andere bedrijven. Sterfgevallen door beroepsziekten worden alleen voor de werknemers gerapporteerd. Is S1-6 materieel, dan horen ook de medewerkers niet in loondienst bij de ongevallencijfers, in voorkomend geval apart vermeld
- Een arbeidsongeval is te registreren als het leidt tot de dood of tot meer dan 3 dagen arbeidsongeschiktheid. Wijkt de nationale definitie af, dan mag die worden gebruikt; dat moet worden vermeld
- Ongevallenpercentage: Aantal ongevallen gedeeld door het aantal door het eigen personeel gewerkte uren, maal 1.000.000
- Verzuimdagen worden geteld in kalenderdagen, van de eerste volledige tot de laatste dag van afwezigheid, inclusief weekends en feestdagen
06
Overgangsbepalingen
S1 kan in de regel niet als geheel worden uitgesteld, afzonderlijke informatie wel (uitzondering: zie eerste golf):
- Volledig: medewerkers niet in loondienst (S1-6), sociale bescherming (S1-10), mensen met een beperking (S1-11), opleiding (S1-12) en werk-privébalans (S1-14)
- Gedeeltelijk: de cao-dekking buiten de EER (S1-7) en bij veiligheid en gezondheid de beroepsziekten, verzuimdagen en medewerkers niet in loondienst (S1-13)
- Hoe lang, eerste golf: alleen nog voor 2026, als voor 2026 al de herziene ESRS worden toegepast. Ondernemingen van de eerste golf die op de balansdatum ten minste een van de twee drempels niet overschrijden (450 miljoen EUR netto-omzet of gemiddeld 1.000 werknemers), mogen in dat geval voor 2026 alle thematische standaarden weglaten. Zij moeten toch vermelden of het eigen personeel materieel is. Is dat zo, dan moeten zij het onderwerp of de materiële subthema’s vermelden en kort beschrijven hoe hun businessmodel en strategie rekening houden met de impacts, evenals hun doelen en voortgang, beleid en maatregelen, en moeten zij relevante maatstaven vermelden
- Hoe lang, andere ondernemingen: in het eerste rapportagejaar, bij een start in 2027 dus voor 2027
07
Typische databronnen in de onderneming
De gegevens zitten meestal in deze systemen:
- Salarisadministratie en personeelsgegevens leveren het aantal werkzame personen, contracten, gender, lonen en verloop
- Tijdregistratie levert de gewerkte uren voor het ongevallenpercentage
- Arbeidsveiligheid levert de ongevalsmeldingen aan de bevoegde verzekeraar of instantie, verzuimdagen en de dekking van het beheersysteem voor veiligheid en gezondheid op het werk, bijvoorbeeld volgens ISO 45001
- Personeelsontwikkeling en het leerplatform leveren opleidingsuren en evaluatiepercentages
- Ondernemingsraad en cao’s leveren de cao-dekking en afspraken
08
Verband met de VS-standaard
De VS-standaard vraagt in de basismodule het aantal werknemers naar soort contract, geslacht en, bij meerdere landen, naar land, het aantal en percentage arbeidsongevallen en de sterfgevallen, of de lonen minstens gelijk zijn aan het wettelijke of in cao’s vastgelegde minimumloon, de cao-dekking en het gemiddelde aantal uren opleiding. De loonkloof vermeldt alleen wie die al wettelijk moet rapporteren. Met de loontransparantierichtlijn komen daar werkgevers met 100 of meer werknemers bij, zodra die nationaal is omgezet. De uitgebreide module voegt het verloop toe, vrijwillig de verhouding tussen vrouwen en mannen op managementniveau en zelfstandigen zonder personeel die uitsluitend voor de onderneming werken en uitzendkrachten, of er een gedragscode of mensenrechtenbeleid en een klachtenafhandelingsmechanisme is en of er bevestigde incidenten op het gebied van mensenrechten bekend zijn.
09
Typische fouten en uitdagingen
Deze punten komen in de praktijk vaak voor:
- Aantal werkzame personen en voltijdequivalenten door elkaar halen. Economisch zijn voltijdequivalenten vaak zinvoller, vanuit duurzaamheid tellen de mensen: achter een voltijdbaan kunnen meerdere deeltijdwerkers staan, elk met eigen arbeidsvoorwaarden. Wie de telwijze tussen jaren wijzigt of niet vermeldt, maakt de cijfers onvergelijkbaar
- Wettelijk gelijkstellen aan aanvaardbaar. Het arbeidsrecht verschilt wereldwijd sterk: arbeidsvoorwaarden in derde landen kunnen volkomen legaal en volgens EU-maatstaven toch niet aanvaardbaar zijn, bijvoorbeeld bij arbeidstijd, loon of sociale bescherming. Impacts, risico’s en kansen worden daarom idealiter per land beoordeeld, niet in het algemeen voor de hele onderneming
- De inspanning voor het samenbrengen van de gegevens onderschatten. In concerns zitten personeelsgegevens vaak in meerdere salarissystemen per land, met eigen definities van contractsoorten, arbeidstijd of arbeidsongevallen. Ze samenbrengen is in de praktijk vaak een grote inspanning
- De loonkloof berekenen uit jaarsalarissen of alleen uit het basissalaris in plaats van uit bruto-uurlonen met alle voor alle werknemers beschikbare beloningscomponenten